جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 2 ، ص 414 . نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 1 ، ص 248 . عراقى ، ضياء الدين ، منهاج الاصول ، ج 1 ، ص ( 320 - 317 ) . عراقى ، ضياء الدين ، نهاية الافكار ، ج 1 ، ص ( 357 - 356 ) . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، ص 289 . قدسى مهر ، خليل ، الفروق المهمة فى الاصول الفقهية ، ص 66 . حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 2 ، ص 301 . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 255 . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 287 . سجادى ، جعفر ، فرهنگ معارف اسلامى ، ج 4 ، ص 338 . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 159 . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 1 ، ص 449 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 2 ، ص 417 . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 5 ، ص ( 614 - 608 ) . خمينى ، روح الله ، تهذيب الاصول ، ج 1 ، ص 282 . خمينى ، روح الله ، مناهج الوصول الى علم الاصول ، ج 1 ، ص 415 . مقدمه خارجى ( اخص ) مقدمه خارج از ذى المقدمه ذاتا و تعبّدا مقدمه خارجى ( اخص ) ، مقدمه‌اى است كه ذاتا و تعبدا از ذات ذى المقدمه خارج است ، مانند : مقدمات عقلى واجب ، هم چون گذاشتن نردبان براى رفتن به پشت‌بام ، كه اين مقدمه عقلى نه از اجزاى واجب است تا ذاتا در واجب داخل باشد و نه از شرايط و موانع شرعى واجب است ، تا تعبدا در واجب منظور شده باشد ، بلكه قيدى است براى واجب كه هم خود قيد و هم تقيد به آن از ذات واجب خارج مىباشد و اين مقدمه عقلى يا علت براى ذى المقدمه و يا معدّ براى وجود آن است . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، ص 263 . خمينى ، روح الله ، مناهج الوصول الى علم الاصول ، ج 1 ، ص 329 و 379 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 255 . محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 2 ، ص ( 163 - 161 ) . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 2 ، ص 168 . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 4 ، ص 482 و 504 و 518 . بروجردى ، حسين ، نهاية الاصول ، ص 155 . مقدمه خارجى ( اعم ) مقدمه خارج از ذى المقدمه ذاتا مقدمه خارجى ( اعم ) ، مقدمه‌اى است كه ذات و ماهيت آن مقدمه ، خارج از ذات و ماهيت ذى المقدمه مىباشد ( دو ماهيت مستقل و مجزاى از هم هستند ) ، خواه تقيد ( رابطه اضافى بين مقدمه و ذى المقدمه ) داخل در ماهيت ذى المقدمه يا خارج از آن باشد . مورد اول ( داخل بودن تقيد ) ، مانند شرايط و موانع شرعى است كه ذات و ماهيت شرط و يا مانع ، غير از ذات و ماهيت ذى المقدمه و خارج از آن است ، ولى رابطه اضافى يا تقيّد ذى المقدمه به مقدمه در ذات ذى المقدمه است ، مانند : طهارت كه شرط شرعى براى صحت نماز بوده و ماهيت طهارت خارج از ماهيت نماز است ، ولى شارع ، نماز به قيد طهارت را خواسته است ؛ يعنى اضافه و قيد به طهارت ، در ماهيت نماز لحاظ شده است . مورد دوم ( خارج بودن تقيد ) ، مانند مقدمات عقلى است ، مثل : گذاشتن نردبان براى رفتن به پشت‌بام كه نه اين قيد و نه اضافه به آن ( تقيّد ) ، در ماهيت ذى المقدمه داخل نيست . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، ص 263 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 255 . خمينى ، روح الله ، مناهج الوصول الى علم الاصول ، ج 1 ، ص 329 و 379 . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 4 ، ص 482 و 504 و 518 . مقدمه داخلى ( اخص ) مقدمه داخل در ذى المقدمه ذاتا مقدمه داخلى ( اخص ) ، مقدمه‌اى است كه ذات آن ، در ذات ذى المقدمه داخل است ؛ به بيان ديگر ، مقدمه‌اى است كه ذات مقدمه ، قيد ذى المقدمه است و خود قيد و تقيد به آن قيد ، هر دو در ذات ذى المقدمه داخل مىباشد ؛ مثال آن ، اجزاى واجب ( ذى المقدمه ) است ، مانند : ركوع ، سجود و ساير اجزاى نماز . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، ص 263 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 254 . خمينى ، روح الله ، مناهج الوصول الى علم الاصول ، ج 1 ، ص 329 . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 4 ، ص ( 484 - 480 ) و ( 506 - 504 ) . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 2 ، ص 168 . بروجردى ، حسين ، نهاية الاصول ، ص 155 . مقدمه داخلى ( اعم ) مقدمه داخل در ذى المقدمه ذاتا يا تعبّدا مقدمه داخلى ( اعم ) ، مقدمه‌اى است كه ذاتا يا تعبدا در ذات ذى المقدمه داخل مىباشد . مثال براى مورد اول ( ذاتا ) ، اجزاى واجب است كه در ذات و ماهيت واجب داخل نمىباشد . و مثال براى مورد دوم ( تعبدا ) شرايط و موانع شرعى واجب است كه در ذات واجب داخل نمىباشد ، اما شارع تعبدا ذات واجب را به آنها مقيد نموده است ؛ به بيان ديگر ، مقدمه داخلى ( اعم ) ، مقدمه‌اى است كه تقييد به آن مقدمه ، در ذات واجب داخل است ، خواه ذات آن مقدمه ( قيد ) داخل در ذى المقدمه باشد ، مانند اجزا ، يا خارج از ذى المقدمه و واجب باشد ، مانند شرايط . نكته :